Wanneer is geld verdacht? Wanneer is sprake van witwassen?
Witwassen is een begrip dat veel mensen kennen uit het nieuws. Maar wat betekent het juridisch precies? En wanneer is iets nu écht strafbaar als witwassen?
Wat is witwassen?
Witwassen draait om het verbergen of verhullen van de criminele herkomst van geld of goederen. Denk aan contant geld, auto’s, horloges (bijvoorbeeld een Rolex) of andere waardevolle spullen die afkomstig zijn uit een misdrijf en vervolgens een schijnbaar legale status krijgen.
De strafbaarstelling is opgenomen in artikel 420bis van het Wetboek van Strafrecht. Centraal daarin staat de formulering dat het moet gaan om een voorwerp dat “afkomstig is uit enig misdrijf”. Het misdrijf waaruit het geld of het voorwerp afkomstig is, noemen we het gronddelict. Soms is dat duidelijk. Wordt een groot geldbedrag aangetroffen naast verpakte hoeveelheden drugs, dan kan de link bijvoorbeeld worden gelegd met drugshandel. Drugshandel is dan het gronddelict.
Maar voor een veroordeling is het niet nodig dat exact wordt vastgesteld welk misdrijf is gepleegd. Anders gezegd: met welke strafbare gedragingen het geld is verkregen. De Hoge Raad heeft namelijk bepaald dat die concrete vaststelling niet vereist is. Wanneer het gronddelict onbekend is, werkt de rechtspraak met een zogenoemd zes-stappenplan. Dit plan maakt het makkelijker om een witwasverdenking aan te nemen, maar biedt met de juiste rechtsbijstand ook tegelijkertijd de gelegenheid om die verdenking te ontzenuwen. Wij lichten toe.
Het zes-stappenplan bij witwassen
Hieronder bespreken wij de zes stappen die rechters hanteren wanneer geen concreet gronddelict kan worden aangewezen. Daarbij laten wij ook zien welke stappen de kans op een vrijspraak groter maken.
Stap 1: Is er een specifiek gronddelict?
De eerste vraag is of duidelijk is uit welk concreet misdrijf het geld of het voorwerp afkomstig is. Is dat niet het geval? Dan wordt het stappenplan toegepast.
Stap 2: Is er een vermoeden van witwassen?
Als geen gronddelict kan worden vastgesteld, moet het Openbaar Ministerie (OM) feiten en omstandigheden aandragen die een vermoeden van witwassen rechtvaardigen. Daarbij maakt het OM vaak gebruik van zogenoemde witwasindicatoren, zoals:
- Het aantreffen van grote hoeveelheden contant geld of luxegoederen, terwijl de verdachte geen (of een laag) inkomen heeft;
- Ongebruikelijke geldstromen;
- Aanzienlijke contante stortingen.
Het OM gebruikt dit soort algemene omstandigheden regelmatig om een witwasvermoeden te onderbouwen. Exclusieve horlogemerken zoals Audemars Piguet, Patek Philippe en Rolex leiden al snel tot een witwasverdenking. Het is belangrijk om tegen dit vermoeden het nodige in te brengen. De praktijk laat namelijk zien dat rechters dit kritisch toetsen. Enkele voorbeelden:
- Het aantreffen van grote geldbedragen verspreid door een woning betekent niet automatisch dat álle bedragen onder één witwasvermoeden vallen (ECLI:NL:RBAMS:2023:2686);
- Het aantreffen van honderden euro’s bij een fouillering levert niet zonder meer een vermoeden van witwassen op (ECLI:NL:RBMNE:2022:4935);
- Reizen met € 10.000 contant geld is veel, maar niet automatisch voldoende voor een witwasvermoeden (ECLI:NL:GHSHE:2023:2283);
- Ingewikkelde transacties of een ondoorzichtige financiële afwikkeling rechtvaardigen op zichzelf geen witwasvermoeden (ECLI:NL:RBNHO:2022:11655).
Dit is van groot belang. Want als er géén gerechtvaardigd witwasvermoeden is, stopt het stappenplan hier en volgt vrijspraak.
Stap 3: De verklaring van de verdachte
Bestaat er wél een vermoeden van witwassen, dan mag van de verdachte worden verwacht dat hij of zij daarvoor een verklaring geeft. Met een verklaring kan het aanvankelijk belastende karakter van de feiten worden ontkracht. Bijvoorbeeld door een alternatieve, legale herkomst van het geld te geven. Sommige situaties “schreeuwen om een uitleg”. Als een verdachte dan zwijgt of pas in een laat stadium verklaart, kan dat door de rechter worden meegewogen. Dat betekent niet dat zwijgen verboden is, maar het kan dus wel juridische gevolgen hebben.
Stap 4: Eisen aan die verklaring
De verklaring van de verdachte moet:
- Concreet zijn;
- Verifieerbaar zijn; en
- Niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk.
Een vaag verhaal of een niet controleerbare uitleg is onvoldoende. Maar zodra aan deze voorwaarden wordt voldaan, verschuift de bal weer naar het OM.
Stap 5: Onderzoek door het OM
Als de verdachte een voldoende concrete en verifieerbare verklaring geeft, moet het OM daar serieus onderzoek naar doen. Doet het OM dat niet, dan leidt dat in de praktijk tot vrijspraak. Het Gerechtshof Amsterdam heeft zelfs geoordeeld dat het OM de verklaring moet falsificeren (ECLI:NL:GHAMS:2022:1722). Dat betekent dat het OM moet aantonen dat de verklaring onjuist is.
Stap 6: Conclusie
Pas wanneer uit het onderzoek met voldoende zekerheid kan worden uitgesloten dat het geld of het voorwerp een legale herkomst heeft, kan worden bewezen dat het “afkomstig is uit enig misdrijf”.
Voordat het zover is, moeten er dus verschillende juridische stappen worden doorlopen.
Waarom tijdige rechtsbijstand essentieel is
Het zes-stappenplan laat zien dat een verdenking van witwassen niet automatisch leidt tot een veroordeling. Er zijn meerdere momenten waarop een zaak kan stranden. Tegelijkertijd kan de verklaring van de verdachte doorslaggevend zijn. Wat u wél zegt, wat u níet zegt, en wanneer u dat doet, kan grote gevolgen hebben. Meer dan bij andere verdenkingen is een actieve verdediging essentieel. Ook omdat een witwasverdenking sneller ontstaat. Daarom is het van belang om zo vroeg mogelijk een gespecialiseerde strafrechtadvocaat in te schakelen. Een goede strategie aan het begin van het proces kan bepalend zijn voor de uitkomst van de zaak.
Heeft u vragen over een verdenking van witwassen of wilt u advies over uw positie? Neem gerust contact met ons op. Wij helpen u graag verder zodat u uw eigendom niet ten onrechte verliest.
